Σχετικά με την Άνοια (ICD-10: F00-F03)

Η απώλεια μνήμης σημαίνει ότι αρχίζει η άνοια;

Η απώλεια μνήμης μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα άνοιας, αλλά δεν είναι απαραίτητο ότι κάθε απώλεια μνήμης υποδηλώνει την έναρξη της άνοιας. Η άνοια είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την έκπτωση της γνωστικής λειτουργίας που είναι αρκετά σοβαρή ώστε να παρεμβαίνει στην καθημερινή ζωή ενός ατόμου. Μπορεί να περιλαμβάνει συμπτώματα όπως απώλεια μνήμης, δυσκολία με τη γλώσσα, αποπροσανατολισμό, αλλαγές στη διάθεση και προβλήματα με την κίνηση.

Είναι αλήθεια ότι ορισμένες αλλαγές στη μνήμη είναι φυσιολογικές καθώς το άτομο γερνάει (ορισμένοι νευρώνες στον εγκέφαλό σας καταστρέφονται φυσιολογικά καθώς μεγαλώνουμε). Ωστόσο, αυτός ο τύπος απώλειας μνήμης δεν είναι λειτουργικά ανενεργός, δηλαδή δεν παρεμβαίνει στην καθημερινή ζωή.

Η άνοια παρεμβαίνει στην ικανότητά σας να λειτουργείτε. Η άνοια δεν είναι το να ξεχνάτε πού αφήσατε τα κλειδιά σας. Ένα άτομο με άνοια μπορεί να έχει καταστάσεις όπως το να ξεχνάει σε τι χρησιμεύουν τα κλειδιά. Η άνοια δεν είναι ένα φυσιολογικό μέρος της γήρανσης.

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι άνοιας;

Οι άνοιες μπορούν να χωριστούν σε τρεις ομάδες:

• Πρωτοπαθείς (ασθένειες και καταστάσεις στις οποίες η άνοια είναι η κύρια ασθένεια).
• Δευτεροπαθείς (άνοια που οφείλεται σε άλλη ασθένεια ή πάθηση).
• Αναστρέψιμα συμπτώματα που μοιάζουν με άνοια και προκαλούνται από άλλες ασθένειες ή αιτίες.

Πρωτοπαθής άνοια

Η πρωτοπαθής άνοια είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται μερικές φορές για να περιγράψει έναν τύπο άνοιας που προκαλείται από αλλαγές στον ίδιο τον εγκέφαλο.

Οι τύποι πρωτογενούς άνοιας περιλαμβάνουν:

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο κοινή μορφή πρωτοπαθούς άνοιας, αντιπροσωπεύοντας το 60-80% όλων των περιπτώσεων. Δύο μη φυσιολογικές πρωτεΐνες συσσωρεύονται στον εγκέφαλό σας: η tau και οι αμυλοειδείς πρωτεΐνες. Αυτές οι πρωτεΐνες διαταράσσουν την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλό σας. Τα νευρικά κύτταρα πεθαίνουν, ξεκινώντας από μια περιοχή και εξαπλώνονται καθώς περισσότερα νευρικά κύτταρα πεθαίνουν σε άλλες περιοχές. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν απώλεια βραχυπρόθεσμης μνήμης, σύγχυση, αλλαγές στην προσωπικότητα και τη συμπεριφορά. Προβλήματα στην ομιλία, στη μνήμη μακρινών αναμνήσεων και προβλήματα με το περπάτημα εμφανίζονται αργότερα στη διάρκεια της νόσου.

Η αγγειακή άνοια είναι ένας τύπος άνοιας που προκαλείται από μειωμένη ροή αίματος στον εγκέφαλο, συχνά ως αποτέλεσμα εγκεφαλικού επεισοδίου ή σειράς μικρών εγκεφαλικών επεισοδίων καθώς και απο καταστάσεις αθηροσκλήρωση, οι οποίες μπλοκάρουν και βλάπτουν τα αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλό σας. . Είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία άνοιας μετά τη νόσο του Αλτσχάιμερ. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν προβλήματα μνήμης, σύγχυση και προβλήματα συγκέντρωσης και ολοκλήρωσης εργασιών. Η έκπτωση μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά (μετά από ένα μεγάλο εγκεφαλικό επεισόδιο) ή σταδιακά (μετά από μια σειρά μίνι εγκεφαλικών επεισοδίων). Στους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται η υψηλή αρτηριακή πίεση, ο διαβήτης και τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης. Περίπου το 15% έως 25% των ατόμων με άνοια έχουν αγγειακή άνοια.

Άνοια σωμάτων Lewy (LBD ) είναι ένας τύπος προοδευτικής άνοιας που επηρεάζει τη σκέψη, την κίνηση, τη συμπεριφορά και τη διάθεση. Προκαλείται από ανώμαλες εναποθέσεις πρωτεϊνών που ονομάζονται σωμάτια Lewy και συσσωρεύονται στα κύτταρα του εγκεφάλου. Αυτές οι πρωτεϊνικές εναποθέσεις μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα του εγκεφάλου να λειτουργεί σωστά και μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση των γνωστικών και κινητικών δεξιοτήτων. Η οριστική διάγνωση της Άνοια σωμάτων Lewy μπορεί να τεθεί μετά από αξιολόγηση από νευρολόγο, που περιλαμβάνει λεπτομερές ιατρικό ιστορικό, σωματικές και νευρολογικές εξετάσεις, καθώς και εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις.

Μετωποκροταφική άνοια (FTD): Αυτή η άνοια προκύπτει από βλάβη στους μετωπιαίους και κροταφικούς λοβούς του εγκεφάλου σας. Η βλάβη προκαλείται από τη συσσώρευση μη φυσιολογικών πρωτεϊνών σε αυτές τις περιοχές. Προκαλεί αλλαγές στην κοινωνική συμπεριφορά, την προσωπικότητα και/ή απώλεια των γλωσσικών δεξιοτήτων (ομιλία, κατανόηση ή λήθη της σημασίας κοινών λέξεων) ή του κινητικού συντονισμού. Η Μετωποκροταφική άνοια είναι μια συχνή αιτία πρώιμης άνοιας, που συχνά εμφανίζεται σε άτομα ηλικίας μεταξύ 45 και 64 ετών. Μεταξύ 5% και 6% όλων των άνοσων είναι η Μετωποκροταφική άνοια.

Μικτή άνοια: Πρόκειται για συνδυασμό δύο ή περισσότερων τύπων άνοιας. Ο πιο συνηθισμένος συνδυασμός είναι η νόσος Αλτσχάιμερ με αγγειακή άνοια. Είναι πιο συχνή σε άτομα ηλικίας 80 ετών και άνω. Συχνά είναι δύσκολο να διαγνωστεί επειδή τα συμπτώματα της μιας άνοιας μπορεί να είναι πιο εμφανή ή/και πολλά συμπτώματα κάθε τύπου επικαλύπτονται. Η παρακμή είναι ταχύτερη στα άτομα που έχουν μικτή άνοια σε σύγκριση με εκείνα που έχουν μόνο έναν τύπο.

Άνοια λόγω άλλων ασθενειών και καταστάσεων

Άλλες αιτίες άνοιας περιλαμβάνουν:

Νόσος του Huntington: Ένα μόνο ελαττωματικό γονίδιο προκαλεί αυτή τη διαταραχή του εγκεφάλου. Η ασθένεια προκαλεί διάσπαση των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου σας, η οποία προκαλεί προβλήματα στον έλεγχο της κίνησης του σώματος, καθώς και προβλήματα σκέψης, λήψης αποφάσεων και μνήμης και αλλαγές στην προσωπικότητα.

Νόσος του Πάρκινσον: Πολλοί άνθρωποι στα μεταγενέστερα στάδια της νόσου του Πάρκινσον αναπτύσσουν άνοια. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν προβλήματα με τη σκέψη και τη μνήμη, ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες, κατάθλιψη και προβλήματα με την ομιλία.

Νόσος Creutzfeldt-Jakob: Αυτή η σπάνια μολυσματική ασθένεια του εγκεφάλου προσβάλλει περίπου μόνο 1 στα 1 εκατομμύριο άτομα. Μια ανώμαλη πρωτεΐνη στον εγκέφαλό σας που ονομάζεται Prion (πράιον) προκαλεί τη νόσο. Αυτά τα Prion συσσωρεύονται μεταξύ τους και προκαλούν το θάνατο των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλό σας. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν προβλήματα με τη σκέψη, τη μνήμη, την επικοινωνία, τον προγραμματισμό ή/και την κρίση, σύγχυση, αλλαγές στη συμπεριφορά, διέγερση και κατάθλιψη.

Σύνδρομο Wernicke-Korsakoff: Αυτή η εγκεφαλική διαταραχή προκαλείται από σοβαρή ανεπάρκεια θειαμίνης (βιταμίνη Β1). Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αιμορραγία σε βασικές περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη στον εγκέφαλό σας. Προκαλείται συνηθέστερα από διαταραχή χρήσης αλκοόλ, αλλά μπορεί επίσης να οφείλεται σε υποσιτισμό και χρόνια λοίμωξη. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν διπλωπία, απώλεια του μυϊκού συντονισμού και δυσκολία στην επεξεργασία πληροφοριών, στην εκμάθηση νέων δεξιοτήτων και στη μνήμη.

Τραυματική εγκεφαλική βλάβη (Κρανιοεγκεφαλικές βλάβες): Επαναλαμβανόμενα χτυπήματα στο κεφάλι σας μπορεί να προκαλέσουν αυτόν τον τραυματισμό. Παρατηρείται συχνότερα σε ποδοσφαιριστές, πυγμάχους, στρατιώτες και άτομα που είχαν τροχαίο ατύχημα. Τα συμπτώματα της άνοιας, τα οποία εμφανίζονται χρόνια αργότερα, περιλαμβάνουν απώλεια μνήμης, αλλαγές στη συμπεριφορά ή τη διάθεση, συγκεχυμένη ομιλία και πονοκεφάλους.

Άνοια που οφείλεται σε αναστρέψιμες αιτίες

Ορισμένες παθήσεις μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με άνοια και μπορούν να αντιστραφούν με θεραπεία, όπως:

Υδροκέφαλος κανονικής πίεσης (NPH): Αυτή η κατάσταση συμβαίνει όταν το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) συσσωρεύεται στους χώρους του εγκεφάλου σας (κοιλίες). Η υπερβολική συσσώρευση βλάπτει τον εγκέφαλό σας. Ο Υδροκέφαλος κανονικής πίεσης μπορεί να προκληθεί από εγκεφαλική λοίμωξη, εγκεφαλική βλάβη, εγκεφαλική αιμορραγία ή προηγούμενη χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν κακή ισορροπία, λήθη, δυσκολία στην προσοχή, εναλλαγές της διάθεσης, συχνές πτώσεις και απώλεια του ελέγχου της ουροδόχου κύστης. Ο πάροχος υγειονομικής περίθαλψης μπορεί να παροχετεύσει το πλεονάζον υγρό μέσω της χειρουργικής τοποθέτησης ενός παρακαμπτήριου σωλήνα (σωλήνα).

Ανεπάρκεια βιταμινών: Η μη λήψη αρκετών βιταμινών Β1, Β6, Β12 και βιταμίνης Ε στη διατροφή σας μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που μοιάζουν με άνοια.

Λοιμώξεις: Οι λοιμώξεις που μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με άνοια περιλαμβάνουν τη λοίμωξη HIV, τη σύφιλη και τη νόσο του Lyme.  Οι λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος  και οι λοιμώξεις των πνευμόνων στους ηλικιωμένους μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε συμπτώματα που μοιάζουν με άνοια. Άλλες λοιμώξεις του κεντρικού νευρικού συστήματος και λοιμώξεις του εγκεφάλου που προκαλούνται από μύκητες, βακτήρια και παράσιτα μπορούν επίσης να προκαλέσουν γνωστικά συμπτώματα.

Μεταβολικές και ενδοκρινικές καταστάσεις: Οι καταστάσεις που μπορεί να μιμούνται την άνοια περιλαμβάνουν τη νόσο του Addison, τη νόσο του Cushing, το χαμηλό σάκχαρο στο αίμα (υπογλυκαιμία), την έκθεση σε βαρέα μέταλλα (όπως αρσενικό ή υδράργυρο), τα υψηλά επίπεδα ασβεστίου (υπερασβεστιαιμία, που συχνά οφείλεται σε υπερπαραθυρεοειδισμό), την κίρρωση του ήπατος και τα προβλήματα του θυρεοειδούς.

Παρενέργειες φαρμάκων: Ορισμένα φάρμακα, σε ορισμένους ανθρώπους, μπορεί να μιμηθούν τα συμπτώματα της άνοιας. Αυτά περιλαμβάνουν υπνωτικά χάπια, αγχολυτικά φάρμακα, αντικαταθλιπτικά, φάρμακα κατά των σπασμών, φάρμακα κατά του Πάρκινσον, ηρεμιστικά χωρίς βενζοδιαζεπίνες, ναρκωτικά παυσίπονα, στατίνες και άλλα. Ζητήστε από τον ιατρό να επανεξετάσει τα φάρμακά σας εάν έχετε συμπτώματα που μοιάζουν με άνοια.
Άλλες αιτίες: Άλλες αιτίες συμπτωμάτων που μοιάζουν με άνοια περιλαμβάνουν όγκους του εγκεφάλου και υποσκληρίδια αιματώματα (εγκεφαλικές αιμορραγίες μεταξύ της επιφάνειας του εγκεφάλου σας και του καλύμματος που καλύπτει τον εγκέφαλό σας).